Nederlandse hypocrisie rond Rupert Murdoch

Over 'totalitaire verschijnselen', de Partij van de Almacht en de kranten van PCM.

NRC Handelsblad en de Volkskrant stonden de afgelopen week bol van verontruste voorpaginaverhalen, hoofdartikelen en commentaren over het succesvolle bod van mediamagnaat Rupert Murdoch, bestuursvoorzitter van het Amerikaanse mediabedrijf News Corp., op Dow Jones, de uitgever van The Wall Street Journal. H.J.A. Hofland maakte zich in het NRC geen illlusies over de in zijn ogen loze garanties van Murdoch om de redactionale onafhankelijkheid van de krant te behouden. Een NRC-hoofdartikel onderstreepte dat de ‘journalistieke integriteit’ op het spel stond en dat deze overname voor ‘de diversiteit van het Amerikaanse medialandschap’ weinig goeds beloofde. Enzovoort, enzovoort.

Nu heeft Murdoch in het Nederlandse taalgebied geen mediabelangen. Vanwaar dan al deze Nederlandse verontwaardiging over de overname van een Amerikaanse zakenkrant, met een rechts-liberale opiniepagina, door een Amerikaanse zakenman met rechts-liberale opinies?

Het werkelijke onderwerp van de artikelen in de PCM-kranten was niet zozeer de afkeer van machtsconcentraties in de media, maar veeleer de (vermeende) rechtse politieke ideeën van Murdoch. Hofland beweerde dat News Corp. zijn kranten niet koopt om ze tot bloei te brengen. “Elke aanwinst wordt onvermijdelijk hervormd tot een medium waarvoor ultraconservatief een bescheiden kenschets is.” De commentaren in de New York Post, een veelgelezen tabloid, zijn ‘meer Bushist dan de president zelf’, aldus Hofland. Kortom, de pro-Republikeinse propaganda van de Murdoch-media ‘is meer dan wij ons onder Nederlandse verhoudingen kunnen voorstellen’.

Getuige de talloze onnauwkeurigheden en ontbrekende nuances, missen de PCM-commentatoren de benodigde kennis om een nauwkeurig oordeel te kunnen vellen over het Amerikaanse medialandschap. De Volkskrant heeft het bijvoorbeeld over de ‘radiostations’ van News Corp., maar helaas, Murdoch bezit er geen. De Britse kranten uit de stal van News Corp. staan sympathieker tegenover het centrumlinkse Labour dan tegenover de centrumrechtse Conservatieven. News Corp. is eigenaar van tabloids als News of the World en van een (soms) wat trashy tv-station als Fox, maar ook van hoogwaardige producten als National Geographic Channel, The Times Literary Supplement en de The Weekly Standard. Hofland beweert dat Murdoch de Clintons demoniseert. In werkelijkheid weten we, uit de openbare gegevens over politieke contributies, dat Murdoch weliswaar meer geeft aan Republikeinen dan aan Democraten (in een verhouding van 3:1), maar dat hij ook donaties overmaakt aan linkse leeuwen als Ted Kennedy, John Kerry en, jawel, Hillary Clinton. Murdoch’s rechterhand, Peter Chernin, president en CEO van News Corp., geeft zelfs uitsluitend geld aan de Democraten.

In de VS (maar niet in Groot-Brittannië) is Rupert Murdoch door links tot een boeman gemaakt omdat liberals een hekel hebben aan het immens populaire, populistische en dus invloedrijke Fox News. Dat de PCM-kranten deze links-Amerikaanse obsessie kritiekloos overnemen, toont aan dat de Amsterdamse grachtengordel mentaal blijkbaar een provincie is van het Amerikaanse imperium.

Dat is nogal opmerkelijk, aangezien Nederland feitelijk een onderdeel is van een heel ander imperium, maar over de invloed van het verstatelijkte medialandschap in de Europese Unie wijden de PCM-kranten nou nooit eens een bezorgd artikel. Over de vermenging van politiek en media­macht door de onlangs overleden Jesús de Polanco, die een enorme invloed uitoefende in Spanje, is bijvoorbeeld nooit een NRC-hoofdartikel verschenen. Zou het komen omdat De Polanco, eigenaar van El País (een ‘krant met gezag’, volgens het NRC), uitgesproken socialistische opvattingen had?

Maar de hypocrisie gaat verder. Bijna 60 procent van de markt voor landelijke dagbladen in Nederland is in handen van PCM, uitgever van de Volkskrant, NRC Handelsblad, Trouw, Algemeen Dagblad (PCM-belang: 63 procent), en Dag (PCM-belang: 50 procent). En wie is de eigenaar van PCM? De Stichting Democratie en Media (SDM, met 88,3 procent); minderheidsbelangen zij er voor de Stichting de Volkskrant (8,9 procent) en de Stichting ter Bevordering van de Christelijke Pers (2,8 procent). En wat is de SDM? Weinig meer dan een PvdA-dependance waarin de voormalige voorzitter (thans interim-voorzitter) van de PvdA, Ruud Koole, en de linkse activiste Marjan Sax bestuurslid zijn. Andere PvdA-kopstukken die een belangrijke rol hebben gespeeld in de SDM of in PCM, zijn Ed van Thijn, Marjanne Sint, Eberhard van der Laan, Annemieke Roobeek, Schelto Patijn en Wim Meijer. Ook bij de Stichting de Volkskrant is het links wat de klok slaat. De vakcentrale FNV benoemt zelfs twee van de acht bestuursleden! Andere bestuursleden van die Stichting zijn PvdA-prominent Frans Leijnse, FNV-voorzitster Agnes Jongerius, de linkse hoogleraar Jenny Goldschmidt en Seddik El Harchaoui, directeur van het multiculturele instituut Forum.

Het past natuurlijk niet bij een volwassen democratie dat een ideologische stichting, die door zelfbenoemde partijtijgers wordt bestuurd en geen verantwoording aflegt aan wie dan ook (niet aan aandeelhouders, niet aan burgers), eigenaar is van vier van de vijf landelijke kwaliteitskranten, en die met de gedurende jaren opgebouwde winsten van die mediabelangen ideologische projecten sponsort als de ‘Stichting 26.000 Gezichten’, De Rode Hoed en De Balie. Murdoch kan alleen maar dromen van een machtspositie in de Verenigde Staten zoals de SDM die in Nederland heeft.

Als de PCM-kranten in de praktijk zouden uitblinken in ideologische onafhankelijkheid, dan was er wellicht minder aanleiding tot bezorgdheid over de eigendomsstructuur van deze dagbladen. Maar je hoeft maar terug te denken aan de demonisering van Pim Fortuyn, of aan het Jan Hoedemannetje over de ‘martelingen’ in Irak, vlak voor de laatste Kamerverkiezingen, om te concluderen dat de PCM-journalisten ideologisch niet verschillen van hun broodheren en dat zij net als Murdoch, De Polanco of Berlusconi hun mediamacht gebruiken voor hun politieke doeleinden.

De oprichters van de SDM hadden prachtige idealen. De SDM staat, althans volgens haar statuten, voor ‘een radicale vernieuwing van de democratie (…), een krachtige bestrijding van alle totalitaire verschijnselen in het maatschappelijke en politieke leven (…), een daadkrachtige democratie, die op elk terrein de krachten kan ontplooien welke nodig zijn voor het handhaven van in het bijzonder de persoonlijke vrijheid in een democratisch staatsbestel en in het algemeen van de beschaving van het Westen’. Het verdedigen van de westerse beschaving, staatkundige vernieuwing, bestrijding van totalitaire verschijnselen, persoonlijke vrijheid, het bevorderen van pluriform opiniërende media – voorwaar een Churchilliaans programma, waarvoor ondergetekende als conservatief zonder aarzelen zou tekenen.

Maar in de praktijk wakkert PCM de ‘totalitaire verschijnselen’ in de Nederlandse samenleving juist aan. Als het de SDM werkelijk om een pluriforme media te doen zou zijn, zou zij de noodlottige fusie van Perscombinatie (Trouw, de Volkskrant) en Dagbladunie (NRC, AD) ogenblikkelijk ongedaan moeten maken. Het Nederlandse medialandschap, niet het Amerikaanse, is een bron van zorg voor eenieder die het beginsel van de spreiding van macht aanhangt.

Dit artikel verscheen eerder in Opinio.